آزاد راه وعدهها و استغفارها
حتی اگر فراموش شود که آزادراه تهران- شمال بخشی از طرح اولیهای است که سال ۱۳۵۳ به پیمانکاران فرانسوی سپرده شد و آنها کار را آغاز نکرده رها کردند باز هم از زمان آغاز به کار دوبارهاش بیش از ۱۶ سال و فعالیت ۴ دولت گذشته است. «۱۶ سال قطعا زمان زیادی برای ساخت یک آزادراه ۱۲۱ کیلومتری عموما دو خطه است.»
این جمله در سالی که رو به پایان است به انحای مختلف از زبان نمایندگان مجلس، مقامات استان مازندران و حتی مدیران ارشد راه و شهرسازی بیان شده است. ماجرای این آزادراه به همین جا ختم نشده و به استغفار الهی، اکبر ترکان وزیری که سال ۱۳۸۵ خارج از ضوابط پروژه را به بنیاد مستضعفان واگذار کرد منتهی شده است. او یک سال پیش صراحتا در گفتوگویی اعلام کرد هنگامی که ساخت آزادراه تهران- شمال رسانهای شد ۱۰ شرکت خصوصی در قالب یک کنسرسیوم برای ساخت این آزادراه اعلام آمادگی کردند اما وزرات راه و در واقع شخص او تصمیم گرفت که بنیاد مستضعفان را به عنوان مجری کار برگزیند. انتخابی که طی ۱۶ سال گذشته بارها اعتراضات مختلفی را به دنبال داشته است. هر چند که مجری این آزاد راه توپ را به زمین وزارت راه و شهرسازی میاندازد و میگوید «گویا آنها فراموش کردهاند که طبق قراردادهای بعدی، وزارت راه باید ۵۰ درصد اعتبارات این آزادراه را تامین کند.» اعتباری که به ادعای مجری آزادراه همواره با تاخیر و کمتر از رقم توافق شده پرداخت شده است.
بنیاد مستضعفان:مشکلات از بدقولی وزارت راه آغاز شد
مشکل از کجا آغاز شد؟ مقامات دولتی و شماری از نمایندگان مجلس میگویند معضل از وقتکشی مجری آزادراه آغاز شد وقتی بیتوجه به زمان توافق شده برای آغاز و اتمام کار، بارها عملیات ساخت و ساز را به کناری نهاده و تنها بعد از تشر وزارت راه کار را از سر گرفت. اما نباید یک طرفه به قاضی رفت بویژه در کشوری که نهادهای زیربنایاش مانند وزارت راه و شهرسازی صدهها میلیون پروژه نیمه تمام و معطل مانده دیگر هم دارند.
توضیحات پیمانکار این پروژه هم شنیدنی است. رحمتالله صادقیان نماینده بنیاد مستضعفان در آزادراه تهران – شمال میگوید:در قراردادی که بنیاد مستضعفان با دولت برای ساخت این آزادراه امضا کرده صراحتا آمده که دولت موظف است زمینه لازم برای در اختیار قرار دادن زمینهای حاشیه آزادراه به بنیاد مستضعفان را فراهم کند. ادامه توضیحات صادقیان نشان میدهد که اصلا بنیاد مستضعفان بر درآمدهای حاصل از فروش و یا احداث امکانات رفاهی و بهرهبرداری مالی از آنها حساب زیادی باز کرده بود تا هزینهی ساخت قطعات مختلف این پروژه را تامین کند. ظاهرا وقتی بعد از مخالفت سازمان حفاظت محیط زیست با این بند از قراداد، احمدخرم وزیر راه و ترابری دولت دوم محمد خاتمی متممی به این قراداد اضافه کرده که براساس آن دولت به نوعی شریک هزینههای ساخت آزادراه با بنیاد مستضعفان آنهم به طور ۵۰- ۵۰ شده است.
کمی بعد مشخص شد که این موضوع به جای گره گشایی از مشکلات سازه مورد بحث به سرآغاز تازهای برای اختلاف نظر و به تاخیر کشاندن پروژه تبدیل شده است که تا بهمن ماه ۱۳۹۱ هم ادامه دارد. پروژهای که به محل درگیریهای لفظی وزیر راه و شهرسازی با بعضی از مقامات بنیاد مستضعفان و مدیران و نمایندگان این پروژه تبدیل شده است.
مدیران بنیاد میگویند که سهم ۵۰ درصدی مجری کار همیشه آماده بوده و چیزی که باعث تعویق مکرر کار شده عدم توانایی وزارت راه برای سهم ۵۰ درصدی خود است. سهمی که گویا وزارت راه را ترغیب کرده است دست به دامان شرکتهای خصوصی و خارجی شود که عملا در حد اطلاعرسانی روابط عمومی این نهاد به رسانهها برای آغاز مقدمات واگذاری قطعات ۱و ۲ آزادراه به پیمانکاران خارجی (بخوانید چینی)، بهره برداری از قطعه ۴ آزاد راه در بهمن و... باقی مانده است.
بالاخره قطعه 4 افتتاح میشود؟
نیکزاد وزیر راه و شهرسازی در آخرین اظهار نظر خود درباره وضعیت این آزادراه میگوید که طبق قرارداد فقط مسئولیت ساخت قطعههای ۱ و ۴ از آزاد راه تهران-شمال با وزارت راه و شهرسازی است که قطعه ۴ آن تا پایان سال ۹۱افتتاح میشود.
قطعه ۴ مورد اشاره آقای وزیر ۲۰ کیلومتر است و در حد فاصل مرزن آباد و چالوس قرار دارد. مسیری که مطابق آخرین وعدهها قرار بود شهریورماه و همزمان با هفته دولت افتتاح شود که مطابق یک روال معمول شده عملی نشد. اینبار عوامل طبیعی رانش و ریزش کوه متهمان موانع کار معرفی شدند. حالا آقای نیکزاد که گفته میشود یکی از افراد مورد نظر محمود احمدینژاد و جبهه پایداری برای حضور در انتخابات آینده ریاست جمهوری است تاکید میکند که اینبار وعده سرخرمن نمیدهد و قبل ازآنکه توپ آغاز سال ۱۳۹۲ به صدا دربیاید بالاخره طلسم این پروژه میشکند و قطعه ۴ آزادراه برای آمد و شد مسافران آماده میشود.
نیکزاد که مانند رحمتی وزیر پیشین محمود احمدینژاد در وزارت راه در قالب گفتوگوهای متعدد بارها تاکید کرده است که وزارت راه تلاش زیادی را صرف گشودن گرههای این پروژه کرده است در پاسخ به وجود بن بست در این ساخت آزادراه هم میگوید که در حال حاضر مشکل خرید زمینهای معترضان حاشیه قطعه ۱ هم برطرف شده و عملیات اجرایی این قطعه از تهران تا شهرستانک (دوآب) ادامه پیدا میکند تا بالاخره ۶۰ کیلومتر از مسیر پایتخت به شمال کوتاهتر شود.
۳۰۰۰ میلیارد تومان فقط برای ساخت دو قطعه
مبلغ برآورد شده برای پایان کار قطعات ۳ و ۴ از سوی احمد صادقی مدیر عامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل ایران بیش از ۳۰۰۰ میلیارد تومان است که به گفته او دولت تلاش میکند با جذب سرمایهگذار خارجی و افزایش سهم خود به ۶۰ درصد به این قطعات سامان دهد. البته قطعات مورد بحث تنها بخش بسیار کوچکی از پروژهای است که به دلیل حجم زیاد و شرایط دشوار عملیاتی به ۴ منطقه و ۲۴ قطعه تقسیم شده است. به زعم وزیر راه و شهرسازی قصور قطعات ۲و ۳ با بنیاد مستضعفان است که هنوز کار خود را شروع نکرده و از سوی دیگر در مقابل درخواست وزارت راه برای کنارهگیری از این پروژه در صورت نداشتن توان مالی هم پاسخ مشخصی ارایه نمیدهند.
وزارت راه نمیتواند بنیاد مستضعفان را خلع کند
در واکنش به اظهارات مقامات وزارت راه مبنی بر پس گرفتن تصدیگری آزادراه تهران- شمال از بنیاد مستضعفان، عباسعلی آببر مدیر عامل شرکت آزادراه تهران-شمال از طرف معترض میخواهد که یکبار دیگر قرارداد منعقده را مطالعه کند. قراردادی که به گفته او سهم دو طرف یعنی شرکت آزادراه تهران- شمال (بنیاد مستضعفان) و وزارت راه هر کدام ۵۰ درصد است و هیچکدام از دو طرف نمیتواند طرف مقابل را تهدید به کنار گذاشتن از پروژه کند. مدیر این شرکت دو راهکار دیگر هم پیش پای مقامات وزارت راه میگذارد: یا با مدیران بنیاد مستضعفان به تفاهم برسند که منظور پرداخت بدهیهای مورد ادعای بنیاد مستضعفان در این سالها است و دیگری هم کشاندن موضوع به دادگاه و درخواست حکمیت از دادگستری برای گشایش در این پروژه با چند دهه وقفه است. مدیر عامل شرکت آزادراه تهران-شمال در عین حال میگوید در صورت در پیش گرفتن هر یک از دو راهکار باز هم تصمیم گیرنده اصلی بنیاد مستضعفان است که باید اعلام کند حاضر است از این پروژه کناره گیری کند یا خیر.
تمام آنچه 121 کیلومتر آزاد راه تهران – شمال دارد
نقشه ترسیم شده برای آزادراه مورد اشاره از غرب تهران یعنی تقاطع بزرگراه همت شروع میشود و با گذر از منطقه کن، سولقان، شهرستانک، گچسر و مرزن آباد به کمربندی چالوس – تنکابن متصل میشود. طول آزاد راه تهران شمال که به طنز از سوی بعضی افراد «بن بست تهران - شمال» خوانده میشود ۱۲۱ کیلومتر و دارای دو خط عبور در هر باند و پیش بینی سه خط در پیچهای تند و بهمنگیر است. در ۱۲۱ کیلومتر آزادراه تهران- شمال باید ۷۹ پل بزرگ با مجموع ۱۱ هزار و ۹۳۳ متر دهانه و ۱۴۸ دستگاه تونل با مجموع ۸۸ هزار و ۵۱۰ متر در دو مسیر رفت و برگشت ساخته شود.
افتتاح آزاد راه، شاید 20 سال بعد
وعده دوباره افتتاح حداقل یک قطعه از آزادراه ۳۵ سال بعد از تعیین پیمانکار اولیه و ۱۶ سال پس از آغاز به کار دوباره و تعیین پیمانکار و مجری تازه در حالی است که بسیاری از نمایندگان نسبت به عملی شدن این وعده بدبین بوده و معتقدند با ترتیبی که روند کار تاکنون داشته و راهکارهای وزارت راه هم تنها در حد وعده و در رسانهها باقی مانده تا دو دهه دیگر هم نمیتوان به بهرهبرداری از آزادراه تهران- شمال خوشبین بود .پیشبینی که در صورت تحقق عملا توجیه اقتصادی و اجتماعی طرح را از بین ببرد.
یکی از این نمایندگان مهرداد لاهوتی سخنگوی کمیسیون عمران مجلس است که عملکرد بنیاد مستضعفان را دلیل اصلی نیمه کاره ماندن آزادراه تهران - شمال میداند و میگوید بین ادعاها و عمل بنیاد مستضعفان به عنوان پیمانکار تناقض وجود دارد و دولت هم تلاشی برای پایان رساندن پروژهای که هزینه آن بعد از سالها تاخیر به بیش از ۳ هزار میلیارد تومان رسیده است انجام نمیدهد.
دلیل تاخیر ضعف مدیریت است نه کمبود اعتبار
موضوعی که مورد تایید عبدالوحید فیاضی نماینده نور و محمودآباد در مجلس هم قرار دارد. او با انتقاد از عدم پیشرفت لازم آزادراه تهران –شمال در دهههای گذشته معتقد است مشکل این آزادراه بیش از آنکه مربوط به کمبود اعتبارات باشد ریشه در ضعف مدیریت دارد. به گفته این نماینده مجلس وزارت راه در حالی تلاش ثمربخشی برای تسریع در ساخت این آزادراه را انجام نمیدهد که هر سال هزاران نفر به دلیل مشکلات ایمنی جاده فعلی تهران- شمال جان خود را در تصادفات از دست میدهند و هزاران نفر هم به جمع معلولان اضافه میشود.
منتقدان میگویند برعکس اظهارات پیمانکار و وزارت راه پیشرفت پروژه در خوشبینانهترین حالت کمتر از ۱۵ درصد است و با وضعیت در پیش گرفته شده و پیشبینی بودجه کشور در سال ۹۲ هم امیدی به افزایش سهم دولت و تزریق بیشتر اعتبار وجود ندارد.
حسین محمدزاده عضو کمیسیون عمران مجلس دلیل کاهش بودجه کشور در سال آینده را کاهش درآمد ایران به دلیل تحریمها و در نتیجه اجبار به تدوین بودجه انقباضی اعلام میکند.
به گفته این نماینده مجلس این وضعیت در حالی است که در سال ۹۱ که تنها چند روزی به پایان آن باقی مانده سهم بودجه عمرانی کشور ۴۰ میلیارد تومان بود که مطابق آمار تنها حدود ۲۵ درصد آن به پروژهها اختصاص یافته است. این عضو کمیسیون عمران مجلس پیش بینی میکند که نمایندگان هنگام بررسی لایحه بودجه پیشنهادی دولت به دلیل وضعیت حاکم بر کشور تنها با اختصاص ۱۰ هزار میلیارد تومان که معادل یک چهارم بودجه فعلی عمرانی کشور است موافقت کنند.
محمدزاده تاکید میکند با توجه به وضعیت پیش رو دولت باید زمینه فعالیت گستردهتر بخش خصوصی را فراهم کند و دلیلی ندارد که خود مستقیم وارد عرصه شود.
طبق قانون برنامه ۵ ساله چهارم، دولت تنها زمانی مجاز به از سرگیری پروژهای تازه است که پروژههای نیمه تمام آغاز شده را به سرانجام برساند. در حالی که بویژه به این موضوع در دولت نهم و دهم توجه چندانی صورت نگرفته و پروژههای نیمه تمام زیادی همچنان رها شده که عمر تعدادی از آنها مانند آزادراه تهران- شمال به بیش از نیم قرن از زمان کلنگزنی رسیده است.
لینک این مطلب در لجستیکنیوز
فاطمه صابری هستم، از سال 1380 نوشتن را در مطبوعات آغاز کردم.در حال حاضر در روزنامه گیلان امروز مشغول فعالیت هستم.در این وبلاگ از سیاست،اندیشه و ... مینویسم.